tawa anpa

sona lon la, tawa anpa li wawa suli ale. tawa anpa la, kama tawa ala li tawa e ijo.

tawa anpa la, ijo li tawa ijo ante. ijo ale li pilin e tawa anpa pi ijo ante, li pana e tawa anpa tawa ijo ante. ijo li lon ma la, tawa anpa ma li suli. ma la, tawa anpa ijo li lili, li sama pilin ala.

tenpo pi open ale la, mun seli li lon ala. ale li kon taso. tenpo la, kon li tawa anpa, li kama wan, la mun seli li kama lon.

• 
  kili li tawa anpa.
• 
  jan utala li tawa anpa.

toki pi jan Kalilejo Kalili

jan Alitotele la, ijo pi suli mute li tawa anpa mute. ijo pi suli lili li tawa anpa lili. jan Kalilejo Kalili li kama sona e ni: ijo ale li tawa anpa lon tenpo sama.

ijo pi suli mute li wile tawa mute. taso, ijo pi suli mute li wile awen mute kin. nasin tu ni li weka e nasin ante.

• 
  jan Kalilejo li pana e sike tu tan tomo nasa pi ma tomo Pisa. sike wan li suli mute. sike ante li suli lili. taso, sike tu li tawa anpa lon tenpo sama.
• ijo li tawa anpa lon tenpo sama.

toki pi jan Isa Nuton

jan Isa Nuton li toki e nasin pi tawa anpa. jan Isa Nuton li kama sona e ni: tawa mun en tawa anpa ijo li nasin sama.

toki pi jan Isa Nuton la, tawa anpa li wile tawa (force). suli ale li wile tawa suli ale ante. suli li suli mute la, wawa ni li suli. ni la, ijo li tawa ma. taso, ijo li tawa mute la, ijo li tawa lon sike pi ijo pi suli mute. ma li tawa lon sike suno. mun Luna li tawa lon sike ma.

• 
  ilo li weka wawa e sike lon nasin. sike li tawa mute la, ona li tawa lon sike ma.

sona pi sama lon

ma li ante e len tenpo kon (spacetime).

tenpo pini la, jan Ape Ansan li toki e ni: ijo li tawa anpa la, ona li pilin ala e wile tawa. kepeken toki ni la, ona li pana e sona pi sama lon.

toki pi jan Isa Nuton la, sona pi sama lon li nasin ante pi tawa anpa.

sona pi sama lon la, suli li ante e len tenpo kon (spacetime). ijo li lon poka pi ijo suli la, tenpo li tawa lili. kon (space) lon poka suli li kama lili. ni la, nasin pi tawa ijo li ante lon poka suli.

tenpo ni la, sona pi sama lon en sona tawa pi wan lili li lon. pakala la, sona tu ni li ken ala wan. jan sona li wile wan e sona ni tu li wile pana e sona pi wan ale (theory of everything).

lupa pimeja

lupa pimeja anu mun pimeja (black hole) li jo e wawa suli pi tawa anpa. suno lon poka mute pi lupa pimeja li ken ala weka. suno li ken ala weka la, ona li pimeja lukin. suno li tawa lon poka pi lupa pimeja la, suno li ante e nasin ona.

lupa pimeja li ante e nasin suno taso ala. ona li ante e tawa tenpo kin. tan weka la, tenpo li pini lon selo pi lupa pimeja.

suno li ante e nasin ona. (pali tan ilo sona)

lupa pimeja tu li kama wan (pali tan ilo sona)

selo pi lupa pimeja (event horizon) la, jan li ken ala lukin e insa. ala li ken weka tan insa pi selo pi lupa pimeja.

• 
  sitelen nanpa wan pi lupa pimeja
• 
  sitelen sona pi lupa pimeja