wan pi lili ale
wan pi lili ale (toki Lasina la: quantum, quanta, "mute seme") li ijo lili. ona li sijelo pi ijo ale. sijelo ale, en wawa ale, en tawa ale, en ante ale la, kipisi ale li wan ni.
sina wile awen kipisi e ijo la, sina ken ala pini ala. tenpo la, kipisi li lili nanpa wan, la sina ken ala kipisi e ona. ala li ken kipisi e wan pi lili ale.
kulupu wawa wan li jo e kulupu wan wan. linja pi wawa wan li ante mute kepeken tenpo lili la, wan pi wawa ni li suli. linja li ante lili la, wan li lili.
wan sijelo pi wawa ike li lon sijelo lili. sijelo lili la, lon mute li lon. taso wan li ken ala lon ale. wan li ken lon selo lili taso[1]. wan sijelo li awen lon selo la, sijelo lili li awen wan. wan sijelo li ken lon ale la, wan sijelo li ken tawa ante, la sijelo lili li kama pakala, la sijelo suli li ken ala lon. ijo li lon tan ni: wan li ken ala kama kipisi.
jan li sona ala e nasin pi wan wawa la, jan li ken ala sona e nasin pi ijo ale.
tan nimi
[o ante | o ante e toki ilo]toki Lasina la, nimi Quantum li nasin ante pi nimi Quantus. nimi Quantus li pana e sona pi toki "mute seme". wan li tu li mute la, nimi li Quanta.
tenpo sike nanpa 1902 la, jan Pili Etuta Anton Pon Lena li kepeken nimi "wan Quanta pi wawa ike". jan Lena li toki e ni: jan Keman Lupi Pesinan Pon Kenko li toki e wawa ike kepeken nimi ni. taso, jan li kepeken nimi Quantum lon tenpo pini. wan la, jan Eka Alan Po li kepeken ona lon lipu "Loss of Breath". jan pi sona sijelo li kepeken nimi Quantum lon toki ni: ona li nasin lili pi nimi "quantum satis", li pana e sona ni: mute ni li pona li lili tawa mute pona ante ale. jan Kenko li jan pi sona sijelo, li toki e wan Quantum seli[2].
tenpo sike nanpa 1901 la, jan Max Planck li toki e wan Quanta ni: wan sijelo, en wan pi wawa ike[3], en wan kon, en wan seli[4]. tenpo sike nanpa 1905 la, jan Ape Ansan li lukin e ni li toki e ni: pana wawa li lon kipisi lili pi lon wan taso, pana wawa ni li wan suno (toki Tosi la: Lichtquanta)[5].
kama sona
[o ante | o ante e toki ilo]tenpo sike nanpa 1900 la, jan Max Planck li kama sona e wan wawa lon tenpo ni: ona li wile kama sona e ni: ijo seli li pana e seli kepeken nasin seme. nimi ona la, wan li sama poki[6]. nasin sona ni la, sona ni li nasa ala: seli li ken ante e kule ijo[7]. tenpo mun nanpa 12 la, tenpo suno nanpa 14 la, jan Planck li toki e ni tawa kulupu sona pi sijelo ijo pi ma Tosi (toki Tosi la: Deutsche Physikalische Gesellschaft), li kepeken sona ni lon lipu pi sona pi pana seli[8].
alasa sona ni la, jan Planck li kama sona e nanpa h, e wan pi wawa ike, e nanpa Apokato Lonsi. jan li kama sona e pona pi sona ona, la tenpo sike nanpa 1918 la, jan li toki Nobel e pona ona.
tan sona
[o ante | o ante e toki ilo]- ↑ jan Kalo Loweli lon tenpo sike nanpa 2017. lipu nanpa 978-0-7352-1392-0 lon nasin ISBN. sona ni li open lon lipu nanpa 109 li pini lon lipu nanpa 130.
- ↑ tomo sona suli Katepe, ilo Wayback Machine pi sona awen
- ↑ lipu Zenodo, lipu Wayback Machine pi sona awen
- ↑ lipu Zenodo, lipu Wayback Machine pi sona awen
- ↑ toki Tosi la: tomo sona suli Akupu, ilo Wayback Machine pi sona awen. toki Inli la: lipu Wikisosi, ilo Wayback Machine pi sona awen.
- ↑ https://web.archive.org/web/20080418002757/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Planck-1901/Planck-1901.html
- ↑ nasin ISBN la, lipu nanpa 0-13-600617-5
- ↑ nasin Doi la, lipu nanpa 10.1007/BF00327765 nasin S2CID la, lipu nanpa 121189755