ma
o lukin e nimi ni lon lipu nimi: nimi:ma| ma
ma mun/ma ale | |
|---|---|
| mun | |
 | |
| sitelen ni pi nimi "sike lili laso" la ma ale li lon. ona li tan nasin mun Apolo nanpa luka luka luka tu. ma Alapi en ma Apika en ma Malakasi li lon sewi sitelen. ma Antasika li lon anpa sitelen. sitelen li tan tenpo sike 1972. | |
| tawa sike: suno mun |
suno mi la, ma anu mun ma Tela (toki Lasina la: terra, "ma") li mun nanpa tu wan. sona jan la soweli en kasi en ijo lon sama li lon ona taso tan ni: ona li jo e telo mute. mute pi supa ma la telo suli li lon.
pini tu ona la kiwen lete li lon supa mute tan lete. anpa pi supa ma li jo e kipisi ma mute. ma ni li tawa kepeken tenpo suli. insa ma li sike kiwen mani. telo seli kiwen li lon insa ni li lawa e ilo nasin kepeken wawa suno. tawa telo pi telo kiwen ni li tawa lili e kipisi ma.
kon li lon supa ma. kon ma ni la kon tu li suli li kon kasi li kon weka jan. suno li suno mute e ma seli li suno lili e pini ma telo. nasin kon en nasin telo li tawa e seli e lete lon ma ale. kon pi seli awen li suli kin tawa seli pi supa ma. ma li ken lete kin tan ni: ma li sewi li lon poka pi telo lete. kon tawa pi wawa ike li ken lon ma ale li ken ante e nasin soweli e nasin kasi.
suli ma li ken tawa e ijo mun ante. mun Luna li sike e ma kepeken tenpo suno mute luka tu. ma li sike e suno kepeken tenpo suno ale ale ale mute mute mute luka. ma li sike lon ona sama la tawa ni li sinpin taso ala tawa suno. ni la, ante seli li lon ma. mun Luna li lawa lili e ma li awen e tawa ma li tawa e telo suli lon ma. suno la ma li mun pi kiwen nanpa wan. mun kiwen la ma li suli nanpa wan.
jan sona li lukin e wawa kiwen e ijo ante la ma li open lon tenpo sike pini nanpa 4500000000. mute pi tenpo ni la telo suli li kama moli ala. ni li ante e supa ma li ante e kon. kasi en soweli li awen li ante mute lon ma. sama mute mute mute mute mute la ante ni mute mute mute mute luka luka luka tu tu li awen ala li moli lon tenpo pini. jan 8000000000 li lon ma li wile e ale ma tawa moli ala ona. jan li kama ante mute e poka ona. ma la jan mute li suli e soweli e kasi li kama moku e ona lon pini.
kipisi ma
[o ante | o ante e toki ilo]kipisi suli
[o ante | o ante e toki ilo]
lipu suli: ma suli
ma li jo e kipisi suli. nasin mute pi kipisi ni li lon.
ma lawa
[o ante | o ante e toki ilo]o lukin: lipu pi ma lawa
selo ma
[o ante | o ante e toki ilo]selo ma li len e ma.
ona li jo e selo kiwen e selo kon e selo telo e selo pi telo kiwen
mun li jo e selo ma. mun Jupite li jo selo kon taso. mun Masi li jo e selo kiwen e selo kon e selo pi telo kiwen lete.
selo kiwen
selo kon
selo telo
selo pi telo kiwen
.jpg)
sijelo ma
[o ante | o ante e toki ilo]
ma li jo e selo. anpa pi supa ma la selo mute li lon. tan insa la ona li ni[1].
- insa ma kiwen li sike kiwen li jo e suli 1 220 km tan meso insa. ona li lon 6 400 km tawa 5 180 km tan supa ma. ona li tan kiwen ilo li tan kiwen mani. ona li tawa sike lon tenpo lili li seli 5 400°C (ni li sama supa suno).
- insa ma telo li lon 5 180 tawa 2 880 km tan supa ma. ona li kiwen telo seli. kiwen telo seli li tawa wawa lon nasin sike. tawa ni li pana e wawa taki ma. tenpo sike 200 000 anu 300 000 ale la wawa taki ma li ante.
- selo ma insa li jo e sewi 3 000 km. ona li open lon 30 km tan supa ma. ona li tan kiwen Fe, li tan kiwen Mg, li tan kiwen Si. ona li seli li ko li ken tawa lili. kipisi sewi ona li kiwen wawa. anpa lili pi kipisi ni la selo ma ko (toki Elena la: ασθενόσφαιρα, "sike pi wawa ala") li lon. ona li kiwen pi telo lili li ken tawa.
- selo ma supa li kiwen li lili li lete. jan en ijo mute ante li lon sewi pi selo ni. selo ni en kipisi sewi pi selo ma insa li selo ma kiwen (toki Elena la: λιθόσφαιρα, "sike kiwen"). selo ni li jo e kipisi mute. kipisi ni li ma suli. ma suli li tawa lili kepeken tenpo mute.
lipu sona
[o ante | o ante e toki ilo]- ↑ GEIGER, Beth. 2019. Explainer: Earth — layer by layer. ni li tan lipu www.sciencenewsforstudents.org/article/explainer-earth-layer-layer lon tenpo 2021.05.25