ma Pasiju
| ma Pasiju
Brasil | |
|---|---|
len ma |
sitelen lawa |
| kalama musi ma | |
| Hino Nacional Brasileiro (kalama musi ma pi ma Pasiju) | |
| sitelen ma pi ma Pasiju | |
| ma tomo lawa | ma tomo Pasilija |
| mute jan la ma tomo suli |
ma tomo San Palu |
| ma suli | ma Amelika seli |
| toki lawa | toki Potuke, toki luka Pasiju |
| toki ante | toki mute pi ma Pasiju, toki pi ma suli Elopa (toki Italija, toki Tosi) |
| nasin sewi | kulupu Katolika (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010) |
| jan lawa | jan Lula |
| mani | mani Keja (R$) |
| tenpo | UTC−05:00 tawa UTC−02:00 |
| ISO 3166 | BR |
| lipu ilo | gov.br |
ma Pasiju (toki Potuke la: Brasil [bɾaˈziw]) anu ma Pasila li ma suli lon ma Amelika seli. toki lawa pi ma Pasiju li toki Potuke. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasiju pi kute ala li toki kepeken toki luka Pasiju (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
ma Ulukawi en ma Alensina en ma Palakawi en ma Polipija en ma Pelu en ma Kolonpija en ma Penesuwela en ma Kijana en ma Suliname en ma Kijanakanse li lon poka pi ma Pasiju. sama la ma Pasiju li lon poka pi telo suli Alansi.
ma Pasiju la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasiju la jan mute en kulupu ante li lon.
tenpo pini
[o ante | o ante e toki ilo]
tenpo pi lawa Potuke
[o ante | o ante e toki ilo]tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasiju. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. jan Petu Awali Kapa (toki Potuke la: Pedro Álvares Cabral) tan ma Potuke li kama sona e ma Pasiju lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasiju. tenpo poka pini la, ma Pasiju en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasiju li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasiju, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
lawa wan pi ma Pasila
[o ante | o ante e toki ilo]jo jan
[o ante | o ante e toki ilo]tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, esun pi jan jo li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasiju. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasiju.
ijo jan pi ma Pasila
[o ante | o ante e toki ilo]tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasiju lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasiju lanpan e lawa. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasiju li lawa e ma Pasiju. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e jan Wasimi Keso (toki Potuke la: Vladimir Herzog) li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasiju jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi mani suli pi ken ala lon ma Pasila (toki Potuke la: Milagre econômico brasileiro).
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasiju nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasiju jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasiju li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. jan Epakase (toki Potuke la: FHC, Fernando Henrique Cardoso) li pali e mani sin tan ni.
ma
[o ante | o ante e toki ilo]ma ante mute li lon ma Pasiju. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasiju li ma kasi Amasonija e ma kasi Kasinka e ma kasi Sekatu e ma kasi Alansi e ma kasi Pantana e ma kasi Panpa.
nasin telo
[o ante | o ante e toki ilo]nasin telo suli lon ma Pasiju li nasin telo Amasona en nasin telo San Pansiku en nasin telo Palana.
nena ma
[o ante | o ante e toki ilo]nena ma suli nanpa wan lon ma Pasiju li nena ma Nepina (Toki Potuke la: Pico da Neblina [ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]). ni li lon ma Kolama. nena ma ante li nena ma Kolama (Toki Potuke la: Monte Roraima). kulupu nena mute li lon ma Pasiju kin. mute lili li kulupu nena Mansikela (Toki Potuke la: Serra da Mantiqueira) e kulupu nena Epinjasu (Toki Potuke la: Serra do Espinhaço) e kulupu nena pi telo suli (Toki Potuke la: Serra do Mar).
ma lili
[o ante | o ante e toki ilo]ma lili pi tenpo pini
[o ante | o ante e toki ilo]tenpo pini la ma lili lon ma Pasiju li:
| ma lili | nimi toki Potuke | tenpo sike | ma tomo lawa |
|---|---|---|---|
| ma Penantu Si Nolonja | Fernando de Noronha (FN) | 1942 - 1988 | ma tomo Wila Tu Kemesiju |
| ma Ikasu | Iguaçu (IC) | 1943 - 1946 | ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su) |
| ma Ponta Polan | Ponta Porã (PP) | 1943 - 1946 | ma tomo Ponta Polan |
| ma Kanapala | Guanabara (GB) | 1960 - 1975 | ma tomo Kiju Si Sanelu |
ma tomo suli
[o ante | o ante e toki ilo]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasiju li ni li jo e nanpa jan ni:
ma tomo Pasilija li ma tomo lawa pi ma Pasiju. ma tomo ni lon ma lili lawa.
jan
[o ante | o ante e toki ilo]musi pi sike noka li pona tawa jan mute lon ma Pasiju. jan mute ken musi pona e ona.
jan lawa
[o ante | o ante e toki ilo]| # | jan lawa | nimi mama | tenpo sike | kulupu | jan lawa nanpa tu |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | jan Tejotolo Ta Ponseka | Deodoro da Fonseca | 1891 | kulupu utala | jan Polijanu Pesotu (toki Potuke: Floriano Peixoto) |
| 2 | jan Polijanu Pesotu | Floriano Peixoto | — | kulupu utala | jan ala |
| 3 | jan Putensi Si Molasi | Prudente de Morais | 1894 | kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: Partido Republicano Federal) | jan Manuwe Witolinu (toki Potuke: Manuel Vitorino) |
| 4 | jan Kanpu Sali | Campos Sales | 1898 | kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: Partido Republicano Paulista) | jan Losa I Siwa (toki Potuke: Francisco Rosa e Silva) |
| 5 | jan Kosiki Awi | Rodrigues Alves | 1902 | kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: Partido Republicano Paulista) | jan Aponsu Pena (toki Potuke: Afonso Pena) |
| 6 | jan Aponsu Pena | Afonso Pena | 1906 | kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: Partido Republicano Mineiro) | jan Nilu Pesanja (toki Potuke: Nilo Peçanha) |
| 7 | jan Nilu Pesanja | Nilo Peçanha | — | kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: Partido Republicano Fluminense) | jan ala |
| 8 | jan Emi Ta Ponseka | Hermes da Fonseca | 1910 | kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: Partido Republicano Conservador) | jan Wensela Pa (toki Potuke: Venceslau Brás) |
| 9 | jan Wensela Pa | Venceslau Brás | 1914 | kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: Partido Republicano Mineiro) | jan Upanu Santu (toki Potuke: Urbano Santos) |
| — | jan Kosiki Awi | Rodrigues Alves | 1918 | kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: Partido Republicano Paulista) | jan Tepin Molela (toki Potuke: Delfim Moreira) |
| 10 | jan Tepin Molela | Delfim Moreira | — | kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: Partido Republicano Mineiro) | jan ala |
| 11 | jan Epitasiju Pesowa | Epitácio Pessoa | 1919 | kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: Partido Republicano Mineiro) | jan Tepin Molela (toki Potuke: Delfim Moreira) e jan Puwenu Si Pawa (toki Potuke: Bueno de Paiva) |
| 12 | jan Atu Penasi | Artur Bernardes | 1922 | kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: Partido Republicano Mineiro) | jan Etasiju Kowinpa (toki Potuke: Estácio Coimbra) |
| 13 | jan Wasinton Luwi | Washington Luís Pereira de Sousa | 1926 | kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: Partido Republicano Paulista) | jan Melu Wijana (toki Potuke: Melo Viana) |
| — | jan Suliju Pesi | Júlio Prestes | 1930 | kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: Partido Republicano Paulista) | jan Wita Sowali (toki Potuke: Vital Soares) |
| — | lawa pi kulupu utala pi 1930 | Junta Militar de 1930 | — | kulupu utala | — |
| 14 | jan Setuliju Waka | Getúlio Vargas | 1934 | kulupu ala | jan ala |
| 15 | jan Sose Linjali | José Linhares | — | kulupu ala | jan ala |
| 16 | jan Eliku Kapa Tuta | Eurico Gaspar Dutra | 1945 | kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan Neleju Kamu (toki Potuke: Nereu Ramos) |
| 17 | jan Setuliju Waka | Getúlio Vargas | 1950 | kulupu Petepe (toki Potuke: Partido Trabalhista Brasileiro, PTB) | jan Kape Piju (toki Potuke: João Fernandes Café Filho) |
| 18 | jan Kape Piju | João Fernandes Café Filho | — | kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: Partido Social Progressista) | jan ala |
| 19 | jan Kalu Lu | Carlos Luz | — | kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan ala |
| 20 | jan Neleju Kamu | Nereu Ramos | — | kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan ala |
| 21 | jan Sotaka | Juscelino Kubitschek "JK" | 1955 | kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan Sangu (toki Potuke: João Goulart "Jango") |
| 22 | jan Sanju Katu | Jânio Quadros | 1960 | kulupu Petejeni (toki Potuke: Partido Trabalhista Nacional, PTN) | jan Sangu (toki Potuke: João Goulart "Jango") |
| 23 | jan Kanijeli Masili | Ranieri Mazzilli | — | kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan ala |
| 24 | jan Sangu | João Goulart "Jango" | — | kulupu Petepe (toki Potuke: Partido Trabalhista Brasileiro, PTB) | jan ala |
| 25 | jan Kanijeli Masili | Ranieri Mazzilli | — | kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan ala |
| 26 | jan Unpetu Katelu Panku | Humberto Castelo Branco | 1964 | kulupu Alena (toki Potuke: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) | jan Sose Malija Akimin (toki Potuke: José Maria Alkmin) |
| 27 | jan Atu Ta Kota I Siwa | Artur da Costa e Silva | 1966 | kulupu Alena (toki Potuke: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) | jan Petu Alesu (toki Potuke: Pedro Aleixo) |
| — | jan Petu Alesu | Pedro Aleixo | — | kulupu Alena (toki Potuke: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) | jan ala |
| — | lawa pi kulupu utala pi 1969 | Junta Militar de 1969 | — | kulupu utala | — |
| 28 | jan Emiliju Kakatasu Mesisi | Emílio Garrastazu Médici | 1974 | kulupu Alena (toki Potuke: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) | jan Akutu Katemake (toki Potuke: Augusto Rademaker) |
| 29 | jan Enetu Kase | Ernesto Geisel | 1974 | kulupu Alena (toki Potuke: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) | jan Atapetu Pelela Tu Santu (toki Potuke: Adalberto Pereira dos Santos) |
| 30 | jan Sowan Pikeletu | João Figueiredo | 1978 | kulupu Alena (toki Potuke: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: Partido Social Democrático) | jan Alelijanu Sawi (toki Potuke: Aureliano Chaves) |
| — | jan Tanketu Newi | Tancredo Neves | 1985 | kulupu Pejemitepe (toki Potuke: Partido do Movimento Democrático Brasileiro) | jan Sose Sane (toki Potuke: José Sarney) |
| 31 | jan Sose Sane | José Sarney | — | kulupu Pejemitepe (toki Potuke: Partido do Movimento Democrático Brasileiro) | jan ala |
| 32 | jan Penantu Kolo | Fernando Collor | 1989 | kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: Partido da Reconstrução Nacional) | jan Itama Panku (toki Potuke: Itamar Franco) |
| 33 | jan Itama Panku | Itamar Franco | — | kulupu Pejemitepe (toki Potuke: Partido do Movimento Democrático Brasileiro) | jan ala |
| 34 | jan Epakase | Fernando Henrique Cardoso | 1994 e 1998 | kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasiju (toki Potuke: Partido da Social Democracia Brasileira) | jan Maku Masije (toki Potuke: Marco Maciel) |
| 35 | jan Lula | Luiz Inácio "Lula" da Silva | 2002 e 2006 | kulupu Pete (toki Potuke: Partido dos Trabalhadores, PT) | jan Sose Alenka (toki Potuke: José Alencar) |
| 36 | jan Sima Kusepi | Dilma Rousseff | 2010 e 2014 | kulupu Pete (toki Potuke: Partido dos Trabalhadores, PT) | jan Mise Teme (toki Potuke: Michel Temer) |
| 37 | jan Mise Teme | Michel Temer | — | kulupu Pejemitepe (toki Potuke: Partido do Movimento Democrático Brasileiro) | jan ala |
| 38 | jan Sawi Posonalu | Jair Bolsonaro | 2018 | kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: Partido Social Liberal) en kulupu Lipela (toki Potuke: Partido Liberal) | jan Amiton Molan (toki Potuke: Hamilton Mourão) |
| 39 | jan Lula | Luiz Inácio "Lula" da Silva | 2022 | kulupu Pete (toki Potuke: Partido dos Trabalhadores, PT) | jan Selatu Akimin (toki Potuke: Geraldo Alckmin) |
ma Aki · ma Alakowa · ma Amapa · ma Amasona · ma Epilitu Santu · ma Kiju Si Sanelu · ma Kijukansi anpa · ma Kijukansi sewi · ma Koja · ma Kolama · ma Kontonja · ma lili lawa pi ma Pasiju · ma Malanjan · ma Matu Kosu · ma Matu Kosu anpa · ma Mina Selasi · ma Pala · ma Palana · ma Palawipa · ma Pawija · ma Penanpuku · ma Pijawi · ma San Palu · ma Santa Katalina · ma Sejala · ma Sesipi · ma Tokansin
tan sona
[o ante | o ante e toki ilo]- ↑ Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021 Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (toki Potuke)