kulupu Peketalijan en kulupu Pekan

jan pi moku e soweli ala li lon kulupu tu: kulupu Peketalian (toki Inli: Vegetarian) en kulupu Pekan (toki Inli: Vegan).

sama ala li ni: jan pi kulupu Peketalian li moku ala e soweli, taso ona li moku e ilo pali pi soweli mani, li mani e soweli. jan pi kulupu Pekan li jan pi moku e kasi taso, li esun ala e ilo pi soweli pali. ona li toki e ni: “kulupu Pekan li ala e kulupu moku. ona li kulupu nasin sewi, li kulupu lawa pona.”

tenpo pini

tenpo pini majuna

tenpo sike 3300–1300 pini jan Jesu li lon la, jan pi moku ala e soweli li lon.

lon ma suli Asija

lon ma Palata la, nasin sewi Intu li toki e nasin pi utala ala. lon nasin Intu la, moku soweli li pona ala tawa jan, tan moli e soweli li pali utala, li pana sina e pilin sewi ike. lipu lawa Manu li toki e ni: “tenpo moku sina li pona la, lawa sina en olin sina li pona”. jan pi nasin sewi Jain en nasin sewi Puta mute li moku ala e soweli, tan jan Sitata li toki e ni: “jan pi wile kama sewi o moli ala e soweli”.^[1]

lon ma suli Elopa

lon ma Elena en ma Italija la, jan pi sona mute li moku ala e soweli tan ona li pilin e ni: ko sewi pi jan moli li ken kama sin lon soweli sin. jan sona Pitakola en jan Seneka en jan Paton li pilin e ni.^[2]

tenpo pini sin

tenpo sike 1847 la, jan li pali e kulupu Peketalijan (toki inli: “Vegetarian Society”) lon ma Juke.

Ona li toki e ni: "soweli en jan li sama, moli e soweli li sama e ni: moli e jan." kulupu ni li moku ala e soweli, taso, li ken moku e ilo pali pi soweli mani (telo walo pi soweli mama, sike pi waso mama, ko jelo pi pipi pimeja jelo...).

taso, kulupu lili lon kulupu Peketalijan li lon. ona li toki e ni: "pali pi soweli mani li ike tan e ni: ona li ike mute tawa soweli mani. jan pi pali e soweli li lawa ona, li unpa ike ona, li lanpan e ilo pali ona, li pilin e ni: soweli li ilo, li esun tawa mi. tenpo soweli li ken pali ala la, jan li moli e ona, li esun e sijelo ona. ni la, jan pi wile moku e pali soweli li pana mani tawa esun pi moku soweli. esun pi pali soweli en esun pi moli e soweli li esun sama.”^[3]

tenpo sike 1944 la, kulupu Peketalian en kulupu lili sin li utala, li tu e kulupu. kulupu sin li kama e kulupu Pekan (toki inli: “Vegan Society). jan pi kulupu Pekan li moku e kasi taso, li esun ala e len soweli e selo soweli, li jo ala e soweli tawa.^[4]

nasin

kulupu Peketalian en kulupu Pekan li toki e ni: “soweli li mani ala, ona ken pilin sama e jan, li ken olin, li ken ike. pana ike tawa ona ala o!” e ni “tenpo ni la, jan li ken kasi e kasi moku ale, li ken moku taso e kasi. jan li jo e ilo sona wawa, li sona mute lon moku la, sina ken moku anu moku ala e ilo soweli.”^[5]

jan toki utala

jan toki pi utala e lawa li lon kulupu Pekan. ona li utala, li wile pakala e esun pi soweli moku. kulupu ni li tawa lon tomo soweli, lon tomo moli, li sitelen tawa e soweli, e jan pali pi lawa e soweli. sitelen tawa linluwi “Dominion” (toki pona: “lawa lon ma ale”) li suli mute, li kama jan mute lon kulupu Pekan.

tan ante

ante e nasin Peketalian en nasin Pekan la, jan mute li jan pi moku e soweli ala tan e ni:

• nasin sewi ona li toki e ni: jan ken ala e ni o!

• ona li ike tawa sijelo jan. moku sijelo soweli loje li ken pana e ike suli tawa ona , li ken moli e jan.

• ona li ike tawa ma wawa pi jan ale: tomo soweli en tomo pi pali e sijelo soweli li pana e kon pimeja ike mute lon kon pi ma wawa. jan li kipisi li pakala e ma kasi suli mute tan ni: pali e tomo soweli. moku soweli li jaki, li seli suli e ma wawa, taso moku Peketalian li pana e seli lili, moku Pekan li pana e seli lili lili.

[1] ttps://ausafsayeed.com/vegetarianism/

[2] ttps://cookingschoolguide.com/the-cultural-significance-of-vegetarianism-in-european-traditions/

[3] ttps://en.wikipedia.org/wiki/Vegetarian_Society

[4] ttps://en.wikipedia.org/wiki/The_Vegan_Society

[5] ttps://www.vegansociety.com/go-vegan/definition-veganism

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]