lipu open:ma Tona

tenpo pini pi ma Tona
	; ma Tona
tenpo	sona
tenpo sike sinpin nanpa 1000 la	kulupu jan Lapita li tawa ma Tona.
tenpo sike ale nanpa luka luka tawa tenpo sike ale nanpa luka luka luka wan	ma Tuwi Tona li kama li lawa e ma Tona pi tenpo pini.
tenpo sike nanpa 1616	kama tan ma Elopa：jan Wilijan Kotun pi ma Netelan（Willem Schouten）li kama ma Tona.
tenpo sike nanpa 1845	jan So Tupu li wan e ma Tona.
tenpo sike 1875	nasin lawa Tona li kama lon.
tenpo sike nanpa 1900	ona li kama ma awen pi ma Juke taso ona li jo e lawa.
tenpo sike nanpa 1970	ona li weka tan kulupu pi ma Juke li kama wan.
sona suli	ma ante ala li lawa e ona;

sona meso^[nimi]

kama pona tawa lipu open pi ma Tona
tenpo pi ma Tona lon tenpo ni li 17:13, 13, tenpo mun #1, 2026(o sin)

ma Tona li ma lawa lon ma Osejanija. ona li kulupu ma lon telo. jan 100,651 li lon ma Tona. ma Tona li jo e ma telo 172 pi sama ala.

ma Tona li jo e ma lili luka.ma lili ona li ni: ma telo Ewa en kulupu pi ma telo Wawaju en kulupu pi ma telo Apawi en kulupu pi ma telo Nijuwa en ma telo Tonatapu.

tenpo pini la kulupu jan Lapita li lon ma Tona. tenpo sike nanpa 900 la ma Tuwi Tona li kama lon li lawa e ma Tona. ma Tuwi Tona la jan Tuwi Tona li pana e lawa tawa jan Tuwijatakalawa tawa jan Tuwikanokupolu. tenpo ni la jan Tuwi Kanokupolu li jan lawa tan ni: tenpo pini la jan Tupu Sosi li kama lon nasin sewi pi jan Jesu li lanpan e pana pona tan ma Juke lon utala insa pi kulupu jan lawa. tenpo ni la jan li wile e lawa pi jan ale lon ma Tona.

o lukin e lipu suli

lipu pona	sina sona ala sona e ni?
toki Tona li toki lawa pi ma Tona li lon kulupu toki Osenija. toki Tona li sitelen lon nasin sitelen Lasina. toki pona la, nimi kulupu li kama tan toki Tona. o lukin	ma ale la suno li kama ma Tona lon tenpo nanpa wan. nasin pi jan lawa sewi lon ma Osonesija pi poka seli li lon ma Tona taso. jan ale pi ma Tona li lon nasin sewi pi jan Jesu. tenpo sike nanpa 1777 la jan pi ma Tona li pana e pona tawa jan Sen Ku. jan 100 la jan 99 li ken sitelen li sona lon ma Tona. ma sona mute li pali tan kulupu pi nasin sewi pi jan Jesu.

kulupu lipu pi kulupu:ma Tona	sitelen lon tenpo suno ni
ma Tona jan pi ma Tona ma lili pi ma Tona ma tomo pi ma Tona	tenpo suno #2 pi tenpo esun la sitelen sin (o sin) telo suli en kulupu pi ma telo Wawaju

ma

tenpo pini

ma Tona li jo e ma telo 172 li ma pi ma telo mute.

ma Tona li jo e ma lili luka.ma lili ona li ni: ma telo Ewa en kulupu pi ma telo Wawaju en kulupu pi ma telo Apawi en kulupu pi ma telo Nijuwa en ma telo Tonatapu.

ma Tona

ma telo Ewa · kulupu pi ma telo Wawaju · kulupu pi ma telo Apawi · kulupu pi ma telo Nijuwa · ma telo Tonatapu

kulupu pi ma telo Apawi la ma telo suli tu li ma telo Lipuka en ma telo Powa. ma telo ante la, ma telo Nomuka en ma telo Ano en ma telo Wija en ma telo Topuwa en ma telo Kajo li lon.

insa pi kulupu pi ma telo Nijuwa la ma telo Nijuwatoputapu en ma telo Nijuwapojo en ma telo Tapawi li lon. insa pi ma telo Nijuwatoputapu la ma jan tu wan li lon li ma tomo Iwipo li ma tomo Palewa li ma tomo Wapowa.

tenpo sike sinpin nanpa 900 la kulupu jan Lapita li lon ma Tona li alasa e kala.

tenpo sike nanpa 900 la ma Tuwi Tona li kama wawa, jan lawa nanpa wan li jan Ajo Etu. jan Tuwi Atakalawa en jan Tuwi Kanokupolu li weka e lawa pi jan Tuwi Tona li kama utala insa.

tenpo sike nanpa 1823 la jan Tuwi Kanokupolu jan So Tupu li kama jo e pana pona tan ma Juke li lon nasin sewi pi jan Jesu li wan e ma Tona lon tenpo sike nanpa 1845.

o lukin e lipu suli